Nieuwe WKK Barometer: draaiuren blijven hoog door trager tempo energietransitie

De nieuwe WKK Barometer 2026 van BlueTerra laat zien dat gasmotor-WKK’s in de glastuinbouw ook richting 2030 en 2035 een belangrijke rol blijven vervullen. De analyse wijst erop dat WKK-installaties langer en vaker nodig blijven dan eerder werd verwacht, mede doordat de groei van duurzame elektriciteitsproductie achterblijft bij eerdere verwachtingen.

Meer behoefte aan regelbaar vermogen

Volgens de barometer wordt voor netleverende WKK’s in 2030 uitgegaan van circa 3.300 vollasturen. In 2035 bedraagt dit nog altijd ongeveer 2.700 vollasturen. Voor WKK’s bij belichte teelten ligt het aantal draaiuren hoger, omdat een deel van de opgewekte elektriciteit direct door het bedrijf wordt benut.

De belangrijkste oorzaak is dat de uitbreiding van wind- en zonne-energie minder snel verloopt dan eerder voorzien, terwijl de elektriciteitsvraag verder groeit. Hierdoor blijft behoefte bestaan aan regelbaar vermogen op momenten met beperkte zon- en windproductie, hoge vraag of beperkte importmogelijkheden.

Toenemende spanning tussen verduurzaming en leveringszekerheid

De uitkomsten sluiten aan bij de Monitor Voorzieningszekerheid 2026 van TenneT. Daarin waarschuwt TenneT dat de risico’s voor de elektriciteitsvoorziening vanaf 2030 toenemen en adviseren ze om te starten met een capaciteitsmechanisme.

Ook de WKK-monitor onderstreept die blijvende rol. Het opgesteld WKK-vermogen in de glastuinbouw is in 2025 opnieuw gegroeid, met netto 65 MWe. Tegelijk komt er richting 2030 naar verwachting weinig nieuw regelbaar vermogen bij. Daarbij lopen de levertijden voor nieuwe WKK-installaties inmiddels op tot meer dan drie jaar. Het behoud van bestaand vermogen wordt daardoor steeds relevanter voor zowel ondernemers als het energiesysteem.

Daarmee ontstaat een spanningsveld. De glastuinbouw moet de CO₂-uitstoot verder verlagen. Tegelijk heeft het elektriciteitssysteem voorlopig nog regelbaar vermogen nodig. WKK’s kunnen die rol vervullen, omdat zij snel kunnen schakelen en tegelijk warmte en CO₂ leveren voor de kas.

Beleid bepalend voor economische inzetbaarheid

De economische positie van WKK hangt in belangrijke mate af van toekomstig beleid. Maatregelen zoals de afbouw van fiscale voordelen, de CO₂-heffing, ETS2 en een mogelijke bijmengverplichting voor groen gas kunnen de kosten van gasgestookte inzet verhogen.

In het Rijksscenario met compensatie blijft de barometerstand tot 2030 gunstig. Figuur 1-1 laat zien hoe dit uitpakt voor de terugverdientijd. Na 2030 is onzeker hoe compensatieregelingen zich ontwikkelen. De uitkomsten voor die periode zijn daarom gebaseerd op rekenaannames en niet op vastgesteld beleid.

Figuur 1-1: Barometerstanden Rijksscenario ETS2 + bijmengverplichting mét compensatie. Groen wil zeggen een terugverdientijd van minder dan 5 jaar.

In het Rijksscenario zonder compensatie worden de extra kosten van ETS2 en de bijmengverplichting volledig doorberekend aan de sector. Dan verslechtert het economische beeld sterk, zowel voor netlevering als voor eigen verbruik. Figuur 1-2 laat dit verschil zien.

Figuur 1‑2: Barometerstanden Rijksscenario ETS2 + bijmengverplichting zonder compensatie. Legenda barometerkleuren: groen = terugverdientijd < 5 jaar, oranje = 5 t/m 8 jaar, rood = ≥ 9 jaar.

Dit onderstreept dat compensatiebeleid bepalend is voor de beschikbaarheid van WKK-vermogen. Als deze kosten niet goed aansluiten op de marktwaarde van WKK, kan de merit order worden verstoord. Dat leidt niet alleen tot minder draaiuren. Ook de verwachte draaiuren worden minder zeker. Daardoor wordt het voor ondernemers lastiger om investeringen, onderhoud en herinvesteringen goed te onderbouwen. Op termijn kan dit leiden tot krimp van het WKK-park.

Voor ondernemers wordt slimme sturing daarom steeds belangrijker. Door WKK te combineren met warmtebuffers, belichting, batterijen en actuele netinformatie kan de beschikbare flexibiliteit beter worden benut en kan waarde worden gecreëerd voor zowel het bedrijf als het elektriciteitssysteem, zonder onnodig extra netcongestie te veroorzaken.

WKK als systeemcomponent

De kernboodschap van de WKK Barometer is helder: WKK is in de komende jaren niet alleen een bedrijfsmiddel, maar ook een systeemcomponent. Voor beleid betekent dit dat emissiereductie en behoud van regelbaar vermogen in samenhang moeten worden bekeken. Zolang het elektriciteitssysteem WKK-capaciteit nodig heeft, is duidelijkheid nodig over fiscale lasten, CO₂-kosten, compensatie en mogelijke deelname aan een capaciteitsmarkt.

Wilt u weten wat de ontwikkelingen rondom WKK betekenen voor uw organisatie of investeringsstrategie? Neem contact op met BlueTerra of bekijk de volledige analyse